ΜΙΚΡΕΣ ΑΓΓΕΛΙΕΣ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Θεατρογραφία: Η μάσκα, θεατρικό εργαλείο και σύμβολο

Θεατρογραφία: Η μάσκα, θεατρικό εργαλείο και σύμβολο



Της ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΚΟΚΚΟΤΑ
Ο Πολωνός μελετητής και κριτικός θεάτρου, Jan Kott στο έργο του «Ενα θέατρο ουσίας», μας καθιστά μάρτυρες της ακόλουθης εξομολόγησης: «Πριν αρχίσω να παίζω» λέει ο Κόνγκο, ηθοποιός του θεάτρου Νο «πρέπει να κοιτάξω για ώρες τη μάσκα. Εγώ δεν υπάρχω, η μάσκα υπάρχει. Εγώ δεν είμαι πραγματικός, η μάσκα είναι». Πρόκειται για μια βαθύτατα ψυχολογική ερμηνεία της μάσκας, που αποκαλύπτει το μέτρο της σημασίας της αλλά και της στενότατης σχέσης, που αναπτύσσεται μεταξύ του ηθοποιού και του προσωπείου, που φέρει.
Σύμβολο συναρπαστικό η μάσκα, άλλοτε προσλαμβάνει μια ιδιαίτερη σημειολογία σε σχέση με ορισμένα θεατρικά είδη και άλλοτε αποτελεί μέσο χρηστικό της «όψεως» του θεάτρου. Πρόσωπο και προσωπείο, άνθρωπος και μάσκα εναγκαλίζονται μέχρι που να ταυτίζονται, στην πραγματικότητα όμως η μάσκα υπογραμμίζει την διάσταση ανάμεσα στο πραγματικό πρόσωπο και στην τεχνητή απεικόνιση του προσώπου και υποδηλώνει την αντιπαράθεση ανάμεσα στο «είναι» και στο «φαίνεσθαι», αποδεικνύοντας έτσι το δισυπόστατο της ανθρώπινης προσωπικότητας. Κανένα θεατρικό εξάρτημα δεν συνοψίζει την ουσία του θεάτρου τόσο χαρακτηριστικά, δεν συμβάλλει στο καθοριστικό για τη θεατρική τέχνη παιγνίδι των μεταμορφώσεων και δεν υπογραμμίζει τη μετάβαση από την αλήθεια και την πραγματικότητα στη φαντασία και την ψευδαίσθηση τόσο αυθεντικά όσο η μάσκα.
Σε επίπεδο κοινωνικής ζωής, οι ρίζες της μάσκας ανάγονται στις μυστηριακές τελετουργίες και τα μαγικά δρώμενα των πρωτόγονων λαών της Ασίας και της Αφρικής, ενώ οι απαρχές της θεατρικής ζωής της ανιχνεύονται στις λατρευτικές εκδηλώσεις προς τιμή του Θεού Διονύσου. Ετσι εξηγείται γιατί η μάσκα αποτελεί βασικό στοιχείο του λεγόμενου τελετουργικού, μη συμβατικού και μη κυριολεκτικού θεάτρου. Χαρακτηριστική επιβεβαίωση το Ασιατικό θέατρο, που γεννήθηκε μασκοφορεμένο και παραμένει έτσι μέχρι σήμερα.
Στο αρχαίο Ελληνικό Θέατρο συναντάμε τη μάσκα ως χρηστικό εργαλείο, που παρέχει τη δυνατότητα στους τρεις ηθοποιούς να υποδύονται πολλούς ρόλους, εξυπηρετώντας με αυτό τον τρόπο την θεατρική οικονομία. Εξάλλου σε ένα θέατρο, που είχε την ιδιαιτερότητα να στελεχώνεται αποκλειστικά με άνδρες ηθοποιούς, η μάσκα έλυνε το πρόβλημα της ερμηνείας των γυναικείων ρόλων. Με σοβαρά χαρακτηριστικά και αποτυπωμένα τα τραγικά συναισθήματα του προσώπου, οι μάσκες της τραγωδίας διαφοροποιούνταν από εκείνες της κωμωδίας, που κατασκευάζονταν σκόπιμα υπερβολικές και με γκροτέσκα χαρακτηριστικά για να αναδεικνύεται το κωμικό στοιχείο.
Στο Ρωμαϊκό θέατρο, που αποτελεί μετεξέλιξη του Αρχαίου ελληνικού, η μάσκα επιβιώνει στις διασκεδαστικές κωμωδίες του Πλαύτου και του Τερέντιου, που θεωρούνται διάδοχοι του Μενάνδρου και μακρινοί απόγονοι του Αριστοφάνη. Στα χρόνια της Ιταλικής Αναγέννησης η μάσκα, είναι επίσης παρούσα στις παραστάσεις της Commedia dell' Arte. Σ' αυτό το αυτοσχεδιαστικό και τυποποιημένο από πλευράς χαρακτήρων είδος θεάτρου, η μάσκα προοριζόταν κυρίως για τους Zanni, τους κωμικούς δηλαδή υπηρέτες, με διασημότερο τον ετοιμόλογο αν και πάντα πειναλέο Αρλεκίνο. Από τη μάσκα επίσης αναγνώριζε το κοινό τον στριφνό γέρο-Πανταλόνε, τον σοφολογιότατο Ντοτόρε, τον ψευτοπαλληκαρά Καπιτάνο και την παμπόνηρη τσαχπίνα και συχνά ερωτοχτυπημένη Κολομπίνα.
Φιλόξενο χώρο βρίσκει η μάσκα και στην παραδοσιακή μορφή του Ιαπωνικού θεάτρου, στο κλασικό και αριστοκρατικό No, που αριθμεί έξι αιώνες σχεδόν ακατάπαυστης παρουσίας. Οι αρχαιότερες γιαπωνέζικες μάσκες είναι τόσο εύθραυστες, που και μόνο ένα απρόσεκτο άγγιγμα μπορεί να καταστρέψει την σκαλισμένη σε κυπαρισσόξυλο στιλπνή επιφάνειά τους. Στην τεχνητή αναπαράσταση του προσώπου, στην κατασκευασμένη μάσκα αντιπαρατίθεται η φυσική μάσκα, αυτήν, που σχηματίζει το πρόσωπο του ασκημένου μίμου. Ο περίφημος Μαρσέλ Μαρσώ, ως μιμητής προσωπείου, εντυπωσίασε μεταπολεμικά την Ευρώπη με την «άφωνη σκηνική του ποίηση».
Δεν έλειψαν βέβαια στην ιστορία του θεάτρου και οι επικριτές της μάσκας. Ο Πολωνός θεατράνθρωπος Γιέρζυ Γκροτόφσκι την θεωρεί ψεύτικο και απατηλό στοιχείο, και δέχεται ότι η θεατρική μετουσίωση επιτυγχάνεται μόνο μέσα από την μάσκα, που ο ηθοποιός μπορεί να σχηματίσει, με την ενεργοποίηση των μυώνων του προσώπου του, έπειτα από μακριά και επίπονη άσκηση. Οι ενστάσεις επιπλέον αναφέρονται στον περιοριστικό ρόλο, που παίζει η μάσκα στην υποκριτική τέχνη των ηθοποιών, αφού δεν αφήνει περιθώρια χρήσης της εκφραστικής του προσώπου, περιορισμό που οι μασκοφορεμένοι ηθοποιοί προσπάθησαν να αναπληρώσουν με τον λεπτό χειρισμό της χειρονομίας.
Αν εξαιρέσει κανείς το Ασιατικό Θέατρο, στο οποίο η παράδοση της μάσκας διατηρήθηκε, το προσωπείο ως στοιχείο της θεατρικής τέχνης άρχισε να εγκαταλείπεται με την πάροδο του χρόνου, ώσπου κυριάρχησε ολοκληρωτικά το γυμνό πρόσωπο. Ωστόσο παρά τις όποιες περιπέτειες γνώρισε η μάσκα κατά την εξέλιξη της ιστορίας του θεάτρου, δεν έχασε ποτέ το μυστήριό της και δεν απώλεσε στο ελάχιστο τη θεαματική σκηνική της γοητεία.


ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ





Αποστολή με E-mail Εκτύπωση







Πρόσφατα
[14:04]  Πάτρα: Παράταση του Πολιτιστικού για...
[11:55]  Είναι το μέλλον του θεάτρου το YouTube;
[08:23]  Και η Πολυφωνική τραγουδά online
[χθες 10:21]  Ζαν Πωλ Σαρτρ; Οι έγκλειστοι της...
[χθες 14:35]  Γ. Αγγελόπουλος - Β....
[χθες 12:03]  Μένουμε Σπίτι με τον Διονύση...
[χθες 10:23]  «Ρεφενές» κάθε Σάββατο στο Super B
[χθες 13:39]  Πέντε δίσκοι που ακούει ο Α....








Πελοπόννησος
 
 





Τελευταία [19:18:57]