ΜΙΚΡΕΣ ΑΓΓΕΛΙΕΣ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Ο Ηρακλής ως «μέντιουμ»

Ο Ηρακλής ως «μέντιουμ»



Του Ιωάννη Μόσχου, Αρχαιολόγου
Μέρος Γ΄
Ιδιαίτερο και καθοριστικό στοιχείο της λαϊκής λατρείας στην αρχαία Αχαΐα υπήρξε τόσο η έλλειψη διαμεσολάβησης του ιερατείου της επίσημης θρησκείας όσο και η άσκηση της μαντικής, που απαιτούσε την ενεργή συμμετοχή του λατρευτή στην ίδια την πράξη της μαντείας και όχι τον περιορισμό του σε μία απλή ερώτηση προς το ιερατείο, όπως συνήθως συνέβαινε στην επίσημη θρησκεία.
Η απουσία των ιερέων από την ιεροπραξία και η απευθείας σχέση του πιστού με το θείο καταδεικνύουν ακριβώς την αντοχή και την επιβίωση ενός αρχέγονου τρόπου λατρείας.
Ακόμα και στη σπηλιά του Βουραϊκού Ηρακλή ασκούνταν η μαντική τέχνη ως αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής / αγροτικής λατρείας χωρίς την παρουσία ιερέα. Ωστόσο, από τις παραστάσεις νομισμάτων της αρχαίας Βούρας είναι ξεκάθαρο ότι η πόλη και η επίσημη θρησκεία είχαν αποδεχθεί την πρωτόγονη λατρεία και είχαν κατασκευάσει εξωτερικά του σπηλαίου βοηθητικές εγκαταστάσεις και περικαλλή θρησκευτικά οικοδομήματα.
Ο ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΕ ΔΡΑΣΗ
Στα ίδια νομίσματα το λατρευτικό άγαλμα του Ηρακλή παρουσιάζει τον ήρωα σε δράση, καθώς κινείται κραδαίνοντας το ρόπαλο επάνω από τον δεξιό ώμο και έχοντας το τόξο παρά πόδας, αχρείαστο δηλαδή. Αυτό είναι φυσικό αφού ο ήρωας ενεργεί και δεν μπορεί να τοξεύσει σε έναν υπόγειο και περιορισμένο σκοτεινό χώρο, όχι όμως στα όρια του συγκεκριμένου σπηλαίου αλλά υποτίθεται στο άφωτο βασίλειο του Αδη. Ο Ηρακλής ήταν από τους ελάχιστους ανθρώπους που κατέβηκαν εκεί στον τελευταίο και πιο δύσκολο από τους άθλους τους. Με αυτή του την ιδιότητα λατρευόταν στο σπήλαιο της Βούρας, που μπορεί επομένως να προσομοιάσει με μία από τις φοβερές Πύλες του Αδη.
Ο ήρωας χρησιμοποιούσε τις χθόνιες δυνάμεις για να απαντήσει αποτελεσματικά και έγκυρα στα ποικίλα ερωτήματα των λατρευτών για τα μελλούμενα αλλά και για όσα αφανώς είχαν συμβεί.

ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΙ ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΖΑΡΙ
Οσοι επιζητούσαν τον χρησμό έμπαιναν με φόβο στο σπήλαιο, στο κατώφλι δηλαδή του σκοτεινού βασιλείου του Πλούτωνα, και προσεύχονταν μπροστά από το άγαλμα του Ηρακλή. Στη συνέχεια έπαιρναν τέσσερις αστραγάλους από αυτούς που βρίσκονταν άφθονοι γύρω από το άγαλμα και τους έριχναν επάνω σε ένα τραπέζι.

Οι οστέινοι αστράγαλοι είναι τα συνηθισμένα κότσια των αιγοπροβάτων και παραπέμπουν στην αγροτοκτηνοτροφική κοινωνία της περιοχής. Εχουν τέσσερις πλευρές και τόσοι είναι οι τρόποι που θα μπορούσαν να πέσουν. Ο συνδυασμός που θα έφερνε ο λατρευτής παρέπεμπε σε μία προκαθορισμένη απάντηση, που αναγραφόταν σε πινακίδα μέσα στο σπήλαιο. Παρά το γεγονός ότι οι απαντήσεις ήσαν γνωστές, αυτές δεν είχαν καμία αξία εάν η διαδικασία γινόταν μακριά από το σπήλαιο και το άγαλμα του Ηρακλή.

Η ΠΗΓΗ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ
Η επιβίωση λαϊκών λατρειών με τη χρήση της μαντικής και την απουσία ιερατείου απαντά και στην αρχαία Πάτρα. Ο Παυσανίας παραδίδει τη μαντική πηγή της Δήμητρας παρά τον σημερινό παλαιό ιερό ναό του Αγίου Ανδρέα. Η σύνδεση της συγκεκριμένης θεάς με μία μαντική πηγή και γενικώς με τη μαντεία δεν βρίσκει παράλληλα στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, αλλά ούτε και στην αρχαία Πάτρα πρέπει να συνδέσουμε τη Δήμητρα με τη συγκεκριμένη ιεροπραξία.
Ο περιηγητής ξεκαθαρίζει ότι η μαντική πηγή βρισκόταν έξω από το ιερό και μάλιστα διαχωριζόταν με ξερότοιχο. Στην απέναντι πλευρά του φράγματος είχε κατασκευαστεί η κλίμακα για την πρόσβαση της πηγής, ώστε να μπορούμε να θεωρήσουμε ότι το ιερό της Δήμητρας και η μαντική πηγή αποτελούσαν δύο ξεχωριστούς χώρους, ο πρώτος για την επίσημη θρησκεία και ο δεύτερος για τη λαϊκή λατρεία. Η τελευταία φαίνεται πως ήταν παλαιότερη από εκείνη της Δήμητρας στην ίδια περιοχή και κατόρθωσε να επιβιώσει με την ανοχή της πόλης και της επίσημης θρησκείας, στην οποία δεν επετράπη η συμμετοχή των ιερέων της και η επέμβαση στην πανάρχαια ιεροπραξία.
Ο Παυσανίας σημειώνει ότι στον ναό της Δήμητρας υπήρχε και άγαλμα της Γαίας, η οποία συμβόλιζε για τους αρχαίους Ελληνες την υλική πλευρά του κόσμου και είχε και χθόνια υπόσταση, ώστε να μπορεί να συνδεθεί με τη μαντεία. Είναι επίσης χαρακτηριστικό το γεγονός ότι πριν από την κατάληψη των Δελφών από τον Απόλλωνα, το μαντείο αποτελούσε τον χώρο της χθόνιας λατρείας της Γαίας. Σε αυτήν προφανώς πρέπει να αποδώσουμε τους χρησμούς που λάμβαναν οι πιστοί στην Πάτρα, όπως ακριβώς θα πίστευαν και εκείνοι, παρά στη Δήμητρα και την ευρύτερα αποδεκτή μαντική πηγή της.
Η λατρεία της χθόνιας Γαίας στο χάσμα που υπήρχε εκεί, από το οποίο ανάβλυζε το νερό, υπήρχε πριν από την ίδρυση της πόλης των Πατρών ως λαϊκή λατρεία των αρχαίων συνοικισμών και κατόρθωσε να επιβιώσει έως την εποχή του Παυσανία. Ως ιδιαίτερη και πρωτότυπη, που του προκάλεσε ενδιαφέρον, τη διέσωσε και ο περιηγητής.

ΛΙΘΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΙΣ ΦΑΡΕΣ
Χαρακτηριστική και μοναδική παραδιδόμενη περίπτωση λαϊκής λατρείας στην Αχαΐα αποτελεί και η λιθολατρεία κοντά στο λεγόμενο «νερό του Ερμή», στις αρχαίες Φαρές. Εκεί βρισκόταν το άγαλμα του θεού και στο νερό που συγκεντρωνόταν υπήρχαν ψάρια, που οι ντόπιοι δεν ψάρευαν και δεν έτρωγαν για θρησκευτικούς λόγους. Πλησίον είχαν στηθεί τριάντα λίθοι αδρά λαξευμένοι, ώστε να μοιάζουν με τετράπλευρους στύλους, στους οποίους οι Φαρείς είχαν δώσει τα ονόματα θεών. Η ανεικονική παράσταση των θεών και ο συσχετισμός τους με άμορφους λίθους ήταν διαδεδομένη πρακτική «τα παλαιότερα χρόνια», όπως εύστοχα σημειώνει και ο Παυσανίας, αλλά είχε επιβιώσει στον συγκεκριμένο τόπο. Ηταν μία πανάρχαιη συνήθεια και αφορούσε διαφορετικούς λαούς και πολιτισμούς. Οι «λίθινοι» θεοί των Φαρών ήταν πολλοί περισσότεροι από αυτούς του Ολύμπου. Δυστυχώς, ο περιηγητής δεν μνημονεύει τα ονόματα, ώστε δεν έχουμε σαφέστερη εικόνα και δεν μπορούμε να κάνουμε τους συσχετισμούς ακόμα και με λιγότερο γνωστές προϊστορικές θεότητες, των οποίων η λατρεία πρέπει να συνεχίστηκε, έστω και παραλλαγμένη, στη συντηρητική και αγροτική κοινωνία των Φαρών.





Αποστολή με E-mail Εκτύπωση







Πρόσφατα
[χθες 16:12]  Μια θαυμαστή διαφυγή
[χθες 11:56]  Μια ιστορία για τον "Απόλλωνα"
[χθες 10:10]  Μόνο τα όνειρα των νέων είναι...
[χθες 13:20]  Kοινωνία: μαζοποίηση ή προσωπική...
[χθες 16:05]  Η Αιγιάλεια υπογράφει τα κρασιά...
[χθες 14:35]  Τους εξόντωσε ο πόλεμος χωρίς να...
[χθες 14:05]  «ΜΑΣΚΕΣ…»: Γιατί τελικά τις...
[χθες 12:57]  Συζητάμε για τη Νομική Νο2








Πελοπόννησος
 
 





Τελευταία [09:37:38]